نحوه انتخاب کنتاکتور مناسب در تابلو برق صنعتی
کنتاکتور یکی از تجهیزات مهم در تابلو برق صنعتی است که برای قطع و وصل مدارهای قدرت و کنترل بارهای الکتریکی مورد استفاده قرار میگیرد. این تجهیز بهخصوص در مدارهای مربوط به موتورهای الکتریکی کاربرد زیادی دارد.
کنتاکتور از طریق یک مدار فرمان کنترل میشود. با اعمال ولتاژ مناسب به بوبین، کنتاکتهای اصلی تغییر وضعیت میدهند و مدار قدرت وصل یا قطع میشود.
به همین دلیل میتوان کنتاکتور را یکی از اجزای اصلی مدارهای راهاندازی موتور، تابلوهای صنعتی و سیستمهای اتوماسیون دانست.
در محصولات زیمنس، خانواده SIRIUS 3RT شامل کنتاکتورهای قدرت برای سوئیچینگ موتور است و مدلهای سهپل آن برای کاربردهای مختلف موتورهای صنعتی ارائه شدهاند.
چرا انتخاب کنتاکتور مناسب اهمیت دارد؟
انتخاب کنتاکتور صرفاً با توجه به اینکه «موتور چند کیلووات است؟» انجام نمیشود.
اگر کنتاکتور متناسب با شرایط واقعی مدار انتخاب نشود، ممکن است کنتاکتها دچار فرسایش زودهنگام شوند یا تجهیز نتواند شرایط کاری موتور را بهدرستی تحمل کند.
برای انتخاب کنتاکتور مناسب باید موارد مختلفی مانند موارد زیر بررسی شوند:
- توان موتور
- جریان نامی موتور
- ولتاژ مدار قدرت
- نوع بار
- رده کاری
- تعداد پلها
- ولتاژ بوبین
- تعداد کنتاکتهای کمکی
- شرایط نصب
- تعداد دفعات قطع و وصل
- شرایط راهاندازی موتور
- تجهیزات حفاظتی مدار
بنابراین انتخاب کنتاکتور باید بر اساس شرایط واقعی کار انجام شود، نه فقط یک مشخصه از موتور.
مهمترین معیارهای انتخاب کنتاکتور
برای اینکه انتخاب کنتاکتور در تابلو برق صنعتی دقیقتر انجام شود، بهتر است مراحل زیر را به ترتیب بررسی کنیم.
۱. توان موتور را مشخص کنید
اولین اطلاعاتی که معمولاً برای انتخاب کنتاکتور در اختیار داریم، توان موتور است.
برای مثال ممکن است موتور دارای توان:
- 4 کیلووات
- 7.5 کیلووات
- 11 کیلووات
- 15 کیلووات
- 22 کیلووات
- 37 کیلووات
۲. جریان نامی موتور را بررسی کنید
یکی از مهمترین معیارها برای انتخاب کنتاکتور، جریان نامی موتور است.
جریان نامی را میتوان از روی پلاک موتور مشاهده کرد.
برای انتخاب دقیقتر، باید جریان موتور با جریان کاری مجاز کنتاکتور در رده کاری مربوطه مقایسه شود.
در مستندات زیمنس نیز صراحتاً برای انتخاب کنتاکتور در بار موتوری، انتخاب بر اساس جریان موتور درجشده روی پلاک و جریان عملیاتی نامی Ie کنتاکتور توصیه شده است.
۳. رده کاری کنتاکتور را مشخص کنید
یکی از مهمترین بخشهای انتخاب کنتاکتور، بررسی Utilization Category یا رده استفاده است.
دو رده بسیار مهم در کاربردهای صنعتی عبارتاند از:
AC-1
رده AC-1 بیشتر برای بارهای نسبتاً غیرالقایی یا بارهایی با ضریب توان مناسب استفاده میشود.
در این شرایط، رفتار جریان بار با موتور القایی متفاوت است.
AC-3
اگر قرار است کنتاکتور برای راهاندازی و قطع موتور قفس سنجابی استفاده شود، AC-3 یکی از مهمترین ردههایی است که باید بررسی شود.
۴. ولتاژ مدار قدرت را بررسی کنید
پس از جریان، باید ولتاژ مدار قدرت نیز بررسی شود.
برای مثال ممکن است موتور در شبکه:
400V سهفاز
کار کند.
در این شرایط باید مشخصات کنتاکتور در همان ولتاژ بررسی شود.
۵. ولتاژ بوبین کنتاکتور را انتخاب کنید
بوبین یا Coil بخش فرمان کنتاکتور است.
برای عملکرد صحیح، ولتاژ بوبین باید با مدار فرمان تابلو برق مطابقت داشته باشد.
ولتاژهای رایج میتوانند شامل مواردی مانند:
- 24V DC
- 24V AC
- 110V AC
- 220/230V AC
- 380/400V AC
باشند.
اما نباید صرفاً بر اساس رایج بودن یک ولتاژ تصمیم گرفت.
۶. تعداد کنتاکتهای کمکی را بررسی کنید
کنتاکتهای اصلی برای عبور جریان مدار قدرت استفاده میشوند، اما کنتاکتهای کمکی در مدار فرمان کاربرد دارند.
کنتاکت کمکی میتواند برای مواردی مانند:
- خودنگهدار
- سیگنال وضعیت کنتاکتور
- اینترلاک
- فرمان به PLC
- چراغ سیگنال
- مدارهای کنترلی
استفاده شود.
بنابراین هنگام انتخاب کنتاکتور باید ببینید مدار فرمان شما به چه تعداد NO و NC نیاز دارد.
۷. تعداد دفعات قطع و وصل را در نظر بگیرید
کنتاکتور در هر بار قطع و وصل دچار فرسایش مکانیکی و الکتریکی میشود.
اگر یک موتور در یک خط تولید بهطور مداوم روشن و خاموش شود، تعداد سیکلهای کاری بسیار بیشتر از یک موتور با تعداد استارت کم خواهد بود.
بنابراین در کاربردهایی با سوئیچینگ مکرر باید عمر کاری کنتاکتور بررسی شود.
۸. نوع راهاندازی موتور را مشخص کنید
نوع راهاندازی نیز روی انتخاب کنتاکتور تأثیر دارد.
برای مثال مدار موتور میتواند به شکلهای زیر طراحی شود:
- راهاندازی مستقیم
- ستاره مثلث
- چپگرد راستگرد
- مدارهای چند موتوره
- مدارهای دارای سافت استارتر
- مدارهای مرتبط با درایو
در مدار ستاره مثلث، معمولاً چند کنتاکتور در مدار وجود دارند و هماهنگی میان آنها اهمیت زیادی دارد.
انتخاب کنتاکتور برای تابلو برق صنعتی؛ جمعبندی
برای انتخاب کنتاکتور مناسب در تابلو برق صنعتی ابتدا باید مشخصات موتور و بار را بررسی کنید.
توان موتور، جریان نامی، ولتاژ، رده کاری، نوع بار، ولتاژ بوبین، تعداد کنتاکتهای کمکی و تعداد دفعات قطع و وصل از مهمترین پارامترها هستند.
اگر کنتاکتور برای موتور استفاده میشود، بررسی مشخصات AC-3 یا AC-3e اهمیت ویژهای دارد. خانواده SIRIUS 3RT زیمنس نیز مجموعهای از کنتاکتورهای صنعتی را برای کاربردهای مختلف موتور ارائه میکند.
نظری برای این وجود ندارد.